Adolygiad: The Age of Surveillance Capitalism gan Shoshana Zuboff

Gan | 04/02/2020

The Age of Surveillance Capitalism

Ydych chi erioed wedi edrych ar rywbeth a phendroni, “Sut mae hwnna’n gweithio?” ac yna meddwl dim mwy am y peth. Wel, mae cyfrol ddiweddaraf Shoshana Zuboff, The Age o Surveillence Capitalism yn agor ein llygaid i un o ryfeddodau cudd cyfalafiaeth y ddegawd a hanner diwethaf, a dyw hi ddim yn edrych yn dda.

Mae’n faes sydd heb ei ddarlunio fel hyn o’r blaen, does dim geirfa wedi bod i’w ddisgrifio ond mae’n ein goleuo i gyfrinachau’r we. Mae Zuboff yn gwneud hyn yn awdurdodol a chlir mewn llyfr swmpus a dwys er mwyn gosod sylfaen academaidd o sylwedd i’r hyn sydd ganddi i’w rannu.

Hanfod ei dadl yw bod popeth fyddwn yn ei wneud ar y we yn cael ei gipio a’i werthu fel data ymddygiad i gwmnïau hysbysebu. Mae ‘n ffordd i’n cymell i brynu ac yn ddull o’n dylanwadu. Mae’n olrhain datblygiad hyn drwy weithredoedd cwmnïau mawr clyfar, cyfoethog, pwerus a dylanwadol, Google, Facebook a Microsoft.

Cychwynnodd y daith gyda’r ffaith syml nad yw’r we yn talu’n dda iawn mewn gwirionedd. Roedd Google wedi cychwyn fel menter i greu’r peiriant chwilio gorau a ddatblygwyd hyd hynny nôl ar ddechrau’r ganrif hon. Roedd y ddau sylfaenydd wedi gorfod mynd i chwilio am ffynonellau ariannol i ariannu’r fenter a chadw’r olwynion i droi. Roedd y cyfalafwyr menter yn disgwyl cael ad-daliad ar eu buddsoddiad ond gwelwyd y swigen ddigidol ar y pryd yn chwalu  a’r cyfan yn gosod Google o dan bwysau ariannol sylweddol iawn. Roedd y cwmni yn llwyddiannus fel cwmni chwilio, roedd eu canlyniadau’n dda a miliynau yn tyrru i ddefnyddio’r gwasanaeth i chwilio am bopeth dan haul. Nôl yn 2002 gwnaed darganfyddiad bod modd troi’r data oedd yn weddill o ymdrechion defnyddwyr i chwilio am bethau i gynorthwyo hysbysebwyr i gael data personol ar unigolion er mwyn eu targedu ar gyfer hysbysebu. Roedd y data personol yma’n weddillion di-werth i’r cwmni chwilio ond yn aur i hysbysebwyr

Dyma gychwyn taith cyfalafiaeth gwylio yn ôl termau Zuboff, hwn yw’r gormodedd ymddygiadol roedd Google wedi ei gasglu ar eu gweinyddion yn sgil chwilio defnyddwyr. Camp eu datblygwyr oedd troi’r data yma yn gynnyrch darogan fel bod sicrwydd i hysbysebwyr o ymddygiad y dyfodol defnyddwyr yn fwy dibynadwy, bron a bod yn gwarantu gwerthiant.

Y camau nesaf oedd cynyddu’r data, gorau po fwyaf posibl o ddata o bob math, Big Data chwedl Silicon Valley. Mae pawb yn gyfarwydd â chynnyrch Google – faint ohonom gafodd gyfeiriad Gmail yn gynnar a theimlo’n reit smyg ein bod mor flaengar. Beth am Google Maps a Street View a’r ceir sy’n gyrru eu hunain? Onid dulliau casglu data yw’r rhain? Beth am ymgyrch Google i greu copi digidol o bob llyfr posib – rhagor o gasglu data.

Roeddem ni mor falch o fedru gwneud defnydd o’r gwasanaethau hyn, roedden nhw’n soffistigedig, a chaboledig, ac am ddim! (Mae rhai ar eu ffordd i fod yn Gymraeg, hefyd) Ond beth ddaeth o’r cwestiwn “Sut mae hyn yn gweithio?”

Erbyn hyn roedd coffrau Google yn gorlifo o arian hysbysebwyr oedd yn gwerthfawrogi’r data mwy penodol yma. Roedd hyn yn rhoi hyder iddyn nhw ac eraill, yn arbennig Facebook, i ddatblygu’r model ymhellach ond roedd gorfodaeth y farchnad yn eu gyrru i gasglu mwy a mwy o ddata o bob math fel bod hysbysebwyr yn gallu cael darlun cliriach, mwy cyflawn o’n hymddygiad ni i gyd.

Y peth gwych i Google ac eraill oedd bod y data yma ar gael am ddim, gormodedd o’u gwasanaethau sydd yma. Iddyn nhw doedd dim rhaid gofyn caniatâd i wneud hyn. Yn wir, yn weddol gynnar yn y broses cafwyd datganiad gan arweinwyr cwmnïau digidol yn datgan nad oedd preifatrwydd o bwys ar y we ac maen nhw wedi dangos eu bod yn cymryd unrhyw fygythiad i’w dulliau gweithredu o ddifri ac yn barod i gamarwain, dylanwadu a gwario arian sylweddol i ddiogelu eu dulliau gweithredu.

Y cam nesaf yn ôl Zuboff, a’r un mwyaf peryglus i’n cymdeithas yw’r defnydd o’r data yma gan gwmnïau digidol i ddylanwadu ac arwain barn defnyddwyr i’w perswadio i ffafrio a phrynu nwyddau penodol yr hysbysebwyr. Fel gyda gweithgaredd Cambridge Analytica gwelwyd bod modd dylanwadu yn ehangach na phrynu a gwerthu gan ddefnyddio data personol wedi ei gipio’n ddiymwybod a di-dâl gan ddefnyddwyr. Mae Zuboff yn nodi traha’r cwmnïau digidol, sy’n credu bod modd datrys holl gwestiynau’r byd o gasglu mwy o ddata a chreu algorithmau mwy pwerus a gwell. Does ganddyn nhw ddim parch tuag at flerwch democratiaeth lle gellid defnyddio algorithmau i ddatrys ein holl broblemau cymdeithasol a gwleidyddol.

Lle mae hyn yn ein gadael ni fel defnyddwyr sydd wedi cael ein data wedi ei werthu i hysbysebwyr ers o leiaf 2004? Cryfder y llyfr yw ei fod yn amlygu realiti’r rhyfeddod sydd wedi ei greu gan y cwmnïau digidol mawr ac o le ddaeth yr arian iddyn nhw gyflawni cymaint â’r hyn sydd yn eu gyrru ymlaen yn ddidostur. Ni welwyd datblygiad o’r fath erioed o’r blaen ac mae’n dda cael esboniad llawn a sylweddol ohono. Mae’r eirfa mae wedi ei datblygu’n gymorth i ni ddeall a dadlau ein hachos yng ngwyneb gweithredoedd lled guddiedig y cwmnïau digidol. Gallwn ni fod yn siŵr y bydd yr eirfa’n dod yn gyfarwydd iawn i’r dyfodol wrth i unigolion a llywodraethau herio grym y cwmnïau digidol.

Mae’n bosib i ni anwybyddu’r tracio a’r casglu data, dim ond gweld rhyw hysbyseb perthnasol annisgwyl wrth bori, dim byd mawr. Ond pan ddaw hi’n gyfweliad neu yn ddigwyddiad o bwys gall manylion ymddygiad y gorffennol ail ymddangos yn annisgwyl mewn ffordd sy’n llai boddhaol. Mae’r data ganddyn nhw.

Nawr ein bod yn gwybod sut mae pethau’n gweithio gallwn ni ganolbwyntio ar fynnu ein preifatrwydd a chyfrannu tuag at fynnu bod y cwmnïau hyn yn newid eu dulliau gweithredu ac yn cadw at normau ein cymdeithas ni. Yn y cyfamser, ydych chi wir eisiau defnyddio offer Google, Facebook, Microsoft ac ati? Oes modd lleihau argaeledd eich data chi i’r cwmnïau – oes, ond dim ond i raddau.

Darllenwch y llyfr…

The Age of Surveillance Capitalism, Shoshana Zuboff   Profile Books 704tt, £10.99; 2019

Gweler ymdrechion Mozilla i ddiogely preifatrwydd defnyddwyr

Ymddangosodd crynodeb o’r adolygiad yn Y Cymro, mis Mehefin(?) 2019

Gadael Ymateb

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *

Mae'r wefan hon yn defnyddio Akismet i leihau sbam. Dysgwch sut mae eich data sylwadau yn cael ei brosesu .